Bij rechtszaak over Kennisnet krijgt Hermans de schuld

ROTTERDAM - Drie oud-ambtenaren staan morgen terecht wegens fraude bij een internet- project voor scholen. Zij geven de schuld aan hun hoogste bazen van toen.

Het leek zo mooi. Begin 2000 wil minister Loek Hermans van Onderwijs alle scholen op internet aansluiten. Dankzij de nieuwste techniek moeten leerlingen foto's en videoclips kunnen uitwisselen voor werkstukken. Leraren kunnen hun lessen op film zetten.

Een jong bedrijf biedt aan het ministerie te helpen bij deze operatie. Adam Curry, oud-deejay en directeur van het inmiddels failliete multimediabedrijf United Resources of Jamby, kan de techniek leveren om van het zogeheten Kennisnet een succes te maken. Tijdens informele bijeenkomsten bezoekt Hermans tot drie keer toe het gebouw van Jamby, aan de Keizersgracht in Amsterdam. Eén keer neemt hij zijn vrouw mee.

Zelfs premier Kok komt een keer langs. In november 2000 houdt hij er een speech. Het is, zegt de premier, ,,zo belangrijk dat kinderen van jongs af aan vertrouwd raken met de mogelijkheden die informatie- en communicatietechnologie te bieden heeft. Ook die kinderen die daarmee thuis wellicht niet zo snel in aanraking zullen komen.''

De opdracht gaat niet door. Sterker, het plan ontspoort in korte tijd volledig. Morgen staan drie oud-ambtenaren van het ministerie van Onderwijs voor de Haagse rechtbank. Justitie verdenkt de drie oud-directeur ICT S.E., voormalig controller H.J. en voormalig medewerkster N.L. van het plegen van valsheid in geschrifte of het medeplegen daarvan.

Ook directeur-generaal hoger onderwijs en wetenschap Jan Vrolijk was aanvankelijk ook enige tijd verdachte. De afgelopen maanden moesten hij en dertien andere betrokkenen een verklaring afleggen bij de rechter-commissaris. Ook Hermans is, achter gesloten deuren, gehoord.

Wat is er tussen april 2000 en 11 april 2002 de dag dat toenmalig secretaris-generaal van het ministerie van Onderwijs Bruins Slot aangifte deed tegen de drie precies gebeurd? Zeker is dat de opdracht om Kennisnet uit te bouwen nooit aan Jamby gegund is. De contacten tussen departement en Adam Curry's bedrijf zijn volgens alle betrokkenen vanaf het begin innig. Toch steekt de juridische dienst van het ministerie een stokje voor de overeenkomst.

De juristen komen erachter dat de ambtenaren zich niet hielden aan Europese aanbestedingsregels. Grote opdrachten mogen nooit zomaar aan een partij gegund worden, maar moeten volgens een openbare procedure aanbesteed worden. Directeur-generaal Vrolijk schrikt van de nauwe banden die waren ontstaan tussen de ICT-ambtenaren en de internetondernemers, zegt hij in een verhoor tegen de rechercheurs die de zaak onderzochten.

In december 2000, vlak na het bezoek van premier Kok, escaleert het conflict. Het ministerie van Onderwijs blaast het project af, tot woede van Jamby. Er was een deal, zeiden Adam Curry en zijn zakenpartner Unico Glorie verontwaardigd. Had minister Hermans niet keer op keer gezegd dat er geen vuiltje aan de lucht was? Een formele overeenkomst is nooit getekend, verdedigt het ministerie zich. Toch is het bereid Jamby een schadevergoeding te geven.

Ook Jan Vrolijk vindt dat redelijk, geeft hij achteraf toe. Maar, zegt hij, met de manier waarop de vergoeding geregeld wordt, bemoeit hij zich verder niet. Directeur ICT S.E. en Jamby komen overeen dat het bedrijf ruim 495.000 euro krijgt. Om niemand op het spoor van de omzeilde Europese aanbestedingsregels te zetten, wordt het geld `geknipt' tot allemaal kleine bedragen en medio 2001 onder verschillende bv's verdeeld die aan Jamby gelieerd zijn. Data worden veranderd, contracten herschreven, zodat het allemaal net echt lijkt. En hier komen departementale accountants bij toeval in 2002 achter.

Cruciale vraag tijdens de zitting zal worden wie de opdracht gaf om de vervalste rekeningen te maken. Volgens de advocaten van de drie ambtenaren handelden zij alleen in opdracht van hun bovengeschikte, ambtenaar Vrolijk. Deze ontkent. Zelfs minister Hermans, zeggen de verdachten, was volledig op de hoogte.

De oud-minister weigert ieder commentaar, zolang de zaak onder de rechter is. Keer op keer drong hij er volgens de advocaten bij de ambtenaren op aan snel zaken te doen met Jamby. Voor de zekerheid zou hij bij de juridische dienst geïnformeerd hebben hoe lang een eventuele procedure zou duren, mocht een derde partij het omzeilen van de Europese regels aanvechten. En ,,het nemen van risico's'' was volgens Hermans ,,niet erg'', zegt de verdachte controller J. in zijn verhoor. Maar vooralsnog zijn er geen harde bewijzen boven tafel gekomen die de drie oud-ambtenaren hierin gelijk geven.