Soms lijkt het er op alsof de ramp gisteren is gebeurd

Het lijkt er soms op dat de vuurwerkramp in Enschede gisteren plaatshad en dat het onderzoek naar de oorzaak nog moet beginnen, zoveel nieuwe ontwikkelingen hebben zich de afgelopen periode voorgedaan. Ondertussen weet de buitenwacht niet meer wie ze moet geloven: de autoriteiten of de kritikasters?

De belangrijkste nieuwe ontwikkeling van de laatste maanden was ongetwijfeld dat de rechercheurs J. Paalman en C. de Roy van Zuydewijn vernietigende kritiek op het ramp-onderzoek van hun collega’s hebben. Binnen het korps is lang gedacht dat hun bezwaren tegen het onderzoek en hun beschuldigingen aan het adres van andere politiemensen binnenskamers zouden blijven. De top van het Twentse korps meende dat de twee dissidente rechercheurs van hun ongelijk overtuigd konden worden.

Dat bleek een illusie. Ten eerste, omdat Paalman en De Roy van Zuydewijn overtuigd zijn van hun gelijk en niet bezweken voor de druk van de leiding. Ze hielden stand onder het motto dat anders hun integriteit in het geding zou komen.

Op de tweede plaats kon worden verwacht dat één van de advocaten in het openbaar uitvoerig op hun kritiek zou ingaan. In dit geval was dat raadsman J.P. Plasman van Fireworksdirecteur R.J. Bakker die zijn kans voor het Gerechtshof in Arnhem schoon zag en benutte.

‘Klokkenluiders’
Nadat deze krant vervolgens uitvoerig had geciteerd uit een interne notitie van de ‘klokkenluiders’ voor de korpschef was het hek van de dam. Toen werd het - ook - landelijk nieuws dat De V. volgens hen onschuldig is, dat collega’s met getuigenverklaringen zouden hebben manipuleerd, dat de leiding nader onderzoek tegenhield, dat ontlastend materiaal voor De V. bewust uit het dossier zou zijn gehouden, dat het onderzoek zich veel te veel op hem zou hebben gericht en dat meer speurwerk nodig is.

Vervolgens werkte de politie zichzelf in de nesten met de vraag in hoeverre de Rijksrecherche het ramponderzoek en de rol van beide rechercheurs tegen het licht moet houden. Het kwam er uiteindelijk op neer dat zo’n onderzoek zich volgens de korpsleiding diende te beperken tot Paalman en De Roy van Zuydewijn. Dat, terwijl er niet eens een verdenking van strafbare feiten tegen hen is. De Almelose hoofdofficier beslist over een mogelijk Rijksrecherche-onderzoek, nadat de rechercheurs als getuigen voor het Gerechtshof in Arnhem zijn gehoord.

Paalman en De Roy van Zuydewijn hebben ook nog een ‘eigen’ theorie over de oorzaak van de ramp. De rechercheurs achten het ‘zeer aannemelijk’ dat de ramp ontstond door een - blijkbaar uit de hand gelopen - ‘bedrijfsongeval’.

Ze zijn niet de enigen die naast de officieële lezing zelf een theorie over de ramp hebben. Want, eind vorige maand maakte brandexpert F. Vos bekend dat het drama van 13 mei 2000 vermoedelijk door een gaslek in combinatie met vuurwerk is veroorzaakt.

Daar komt bij dat de brand, die de ramp inleidde, volgens Vos niet in de werkbunker is begonnen, maar in de vlakbij gelegen stookruimte waar de cv-ketel stond. Bovendien is het ‘eerste vlammetje’ ongeveer een uur eerder ontstaan dan het tijdstip waar tot dusverre is vanuit gegaan, aldus de brandexpert. Net als de rechercheurs uitte Vos vernietigende kritiek op het ramponderzoek.

Voor politie en het Openbaar Ministerie was zijn zienswijze aanleiding de gasleidingen op het Fireworksterrein in kaart te brengen en stukken leiding voor nader technisch onderzoek veilig te stellen. Hoe kan dat, ‘alles’ was toch al volgens politie en justitie uitputtend onderzocht?

Zowel Paalman, De Roy van Zuydewijn als Vos zijn getuigen in de hoger beroepszaken tegen de directeuren Bakker en Pater van S.E. Fireworks en ontkennende De V. Hoe hun verhoren ook zullen verlopen, de schade die hun kritiek aan het officieële onderzoek heeft aangericht, valt moeilijk te repareren. Bij veel mensen zal de gedachte blijven hangen dat het onderzoek naar de ramp op de een of andere manier niet deugde. Ook al, omdat bijna drie jaar na dato nog altijd onduidelijk is wat zich precies voor de brand en de fatale explosies bij Fireworks heeft afgespeeld. Dat is vooralsnog de ramp na de ramp.